Ang Cusco ang dating kabisera ng mga Inca, isang lungsod ng mga kolonyal na simbahang itinayo sa batong Inca sa itaas ng Andes, at ang daan patungong Machu Picchu.
Mag-sign UpAng Cusco ang kabisera ng imperyong Inca, at nakikita pa rin ito sa mga kalye. Nakatayo ang mga simbahang Espanyol, malalaking bahay at arkada sa ibabaw ng mga pader ng Inca na gawa sa mga batong pinagdugtong nang napakatumpak kaya hindi na kailangan ng argamasa, at marami sa mga pader na iyon ang nakaligtas sa mga lindol na nagpabagsak sa mga gusali sa ibabaw nila. Dumating ang mga Espanyol noong 1533, at ang lungsod na umusbong mula sa pagtatagpo ng dalawang mundo ay UNESCO World Heritage Site mula pa noong 1983. Nasa isang lambak ito ng Andes sa taas na mga 3,400 metro, at hinuhubog nito ang buong pagbisita: manipis ang hangin, matindi ang araw, malamig ang gabi, at mainam na dahan-dahanin ang unang araw. Karamihan ay dumarating habang papunta sa Machu Picchu at sa Sagradong Lambak, at marami ang nananatili nang mas matagal kaysa sa plano. Maliit ang sentro at kayang lakarin, sinasalita pa rin ang Quechua sa mga palengke at sa mga nayon sa paligid, at puno ang lungsod ng mga biyaherong may katulad na ruta, kaya ang mga gabi sa paligid ng Plaza de Armas at sa San Blas ay kabilang sa pinakamadali sa Timog Amerika para makipagkuwentuhan sa mga estranghero.
Ang pangunahing plasa ang puso ng Cusco ng mga Inca bago pa inilatag ng mga Espanyol ang mga arkada at simbahan nito. Ngayon ay napapalibutan ito ng Katedral at ng simbahang Heswita na La Compañía, may mga balkonaheng kahoy sa bawat panig at mga burol na umaangat sa likod. Sa loob ng Katedral ay may daan-daang painting ng Paaralan ng Cusco, kung saan inihalo ng mga pintor ng Andes ang mga lokal na detalye sa mga relihiyosong eksenang Europeo. Masigla ang plasa mula umaga hanggang gabi, at sa gabi, kapag may ilaw ang mga simbahan, ito ang likas na tagpuan ng lungsod.
Ang Qorikancha ang pinakamahalagang templo ng imperyong Inca, inialay sa araw at dating nababalot ng mga pilas ng ginto. Nagtayo ang mga Espanyol ng kumbentong Dominiko sa ibabaw nito, at sinira ng lindol noong 1950 ang kolonyal na gusali at inilantad ang mga silid ng Inca sa loob, na may mga pader na batong perpektong inukit. Ang makita ang dalawang patong na magkatabi ay nagpapaliwanag sa Cusco nang mas mahusay kaysa anumang museo.
Paakyat nang matarik sa itaas ng sentro ang distrito ng mga artisano, sa makikitid na eskinita ng mga bahay na pinintahan ng puti na may asul na pinto, maliliit na talyer, galeriya at kapihan. Ang maliit nitong plasa at ang puting simbahan ng San Blas, kilala sa inukit na pulpitong kahoy, ang puso ng lugar. Mabigat ang pag-akyat sa manipis na hangin, kaya dahan-dahan lang, pero sulit ang tanawin sa mga pulang bubong.
Sa burol na mismong nasa itaas ng lungsod, kilala ang complex na ito ng Inca sa mga zigzag na terasa ng naglalakihang bato, ang ilan ay mas mataas pa sa tao at pinagdugtong nang walang argamasa. Mga kalahating oras itong matarik na lakad mula sa Plaza de Armas, o maikling sakay ng taxi. Kasama ang bayad sa pagpasok sa tourist ticket ng Cusco. Pumunta sa hapon, kapag malambot ang liwanag, at magpatuloy sa kalapit na puting estatwa ni Kristo para matanaw ang buong lambak.
Ang pangunahing palengke ng lungsod ay isang malaking bulwagang may bubong na malapit sa sentro, may mga puwesto ng patatas at mais sa mga kulay na hindi mo pa nakikita, mga prutas na tropikal mula sa mababang lupain, tinapay, keso, halamang-gamot at dahon ng koka. Dito nag-aalmusal ang mga lokal sa mahahabang pasilyo ng pagkain, at ang mga puwesto ng juice, kung saan bawat baso ay ginagawa ayon sa order, ay institusyon na sa Cusco. Bantayan ang mga gamit mo sa siksikan.
Ang pinakamahusay na paraan para maunawaan ang pagkakagawa ng bato ng mga Inca ay maglakad lang. Ang makitid na kalye ng Hatun Rumiyoc, sa pagitan ng Plaza de Armas at San Blas, ay may mahabang pader ng Inca na kinabibilangan ng tanyag na batong may labindalawang sulok, bawat gilid ay eksaktong nakalapat sa katabi. Ang mga kalapit na eskinita gaya ng Loreto, sa pagitan ng dalawang dambuhalang pader, ay nagpapakita ng parehong husay sa mas malaking sukat. Libre ito, bukas anumang oras, at pinakamaganda sa maagang umaga bago dumami ang tao.
Nagsisimula ang gabi sa Cusco sa pangunahing plasa. Nakaupo ang mga tao sa hagdan ng katedral at sa mga bangko, naglalabas ng mga mesa sa balkonahe ang mga kapihan at restawran sa itaas na palapag, at ginagawa ito ng mga simbahang may ilaw na isa sa pinakamagagandang plasa sa Timog Amerika. Masigla at ligtas ito, ang pinakamalinaw na lugar para makipagkita bago magpasya kung saan susunod na pupunta.
Nasa maiikling kalye sa tabi mismo ng Plaza de Armas ang karamihan ng nightlife ng lungsod: maliliit na bar, pub at club na bukas hanggang hatinggabi, puno ng mga backpacker, gabay sa trekking at kabataang lokal. Masigla at madaling makisali, pero magdahan-dahan sa alak sa mga unang araw mo sa mataas na lugar, dahil mas malakas ang tama nito kaysa sa bahay.
Ang Centro Qosqo de Arte Nativo sa Avenida El Sol ay ilang dekada nang nagtatanghal gabi-gabi ng mga tradisyonal na sayaw mula sa buong rehiyon, may live na musikero at kasuotan mula sa iba't ibang lambak. Bukod dito, maraming restawran at maliliit na lugar sa sentro at sa San Blas ang may live na musikang Andean na may panpipe, charango at tambol habang naghahapunan. Madaling planong pagsaluhan ito na hindi nakasalalay sa pag-inom.
Tuwing 24 Hunyo, muling isinasadula ng Cusco ang pista ng araw ng mga Inca, ang Inti Raymi, na may prusisyon mula Qorikancha, dumaraan sa Plaza de Armas hanggang Sacsayhuamán, kung saan ginaganap ang pangunahing seremonya. Masaya ang buong Hunyo, may mga parada, sayawan sa kalye at prusisyon ng Corpus Christi, kung kailan iniikot sa plasa ang mga santo mula sa mga simbahan ng lungsod. Napupuno ang mga matutuluyan, kaya mag-book nang maaga.
Ilang paaralan sa sentro ang nag-aalok ng mga klase sa pagluluto sa gabi na nagsisimula sa pagbisita sa palengke at nagtatapos sa sabay-sabay na pagkain, kadalasang kasama kung paano gumawa ng pisco sour o ceviche. Ang pagluluto nang magkatabi kasama ang mga estranghero mula sa ibang bansa ay isa sa pinakanatural na paraan para makakilala ng tao sa lungsod.
Ang Machu Picchu, ang kutang-lungsod ng Inca na itinayo noong ikalabinlimang siglo sa isang tagaytay na mataas sa ibabaw ng ilog Urubamba, ay UNESCO World Heritage Site mula pa noong 1983. Pumapasok gamit ang tiket na may takdang oras para sa isang tiyak na ruta, at limitado ang bilang ng bisita bawat araw, kaya bumili ng tiket nang maaga, sa peak season ilang linggo o kahit buwan bago, at dalhin ang pasaporte. Walang kalsada mula Cusco: may tren mula Poroy malapit sa Cusco at mula Ollantaytambo papuntang nayon ng Aguas Calientes, at mula roon ay umaakyat ang mga bus sa lugar. Karamihan ay nagpapalipas ng isang gabi sa Aguas Calientes para makarating sa umaga.
Mas mababa ang lambak ng Urubamba sa hilaga ng Cusco, mga 2,800 hanggang 3,000 metro, mas mainit at mas luntian, at magandang lugar ito para simulan ang biyahe habang nasasanay ka sa taas. May palengke ang Pisac at mga guhong may terasa na mataas sa ibabaw ng bayan, ang Ollantaytambo ay buhay na nayon ng Inca na may kuta at istasyon ng tren papuntang Machu Picchu, at ang mga pabilog na terasa ng Moray at ang mga asinan ng Maras ay madaling kalahating-araw na lakbay. Karamihan sa mga guho ay sakop ng tourist ticket ng Cusco.
Sinusundan ng klasikong apat na araw na Inca Trail ang mga daanang bato sa matataas na lagusan at dumarating sa Machu Picchu sa Pintuan ng Araw. Limitado ang mga permit, maaari lamang i-book sa mga lisensiyadong tour operator at nauubos ilang buwan bago ang tag-araw, at nagsasara ang trail tuwing Pebrero para sa pagmamantine. Kung wala nang permit, popular na alternatibo ang Salkantay trek. Gawin ang alinman sa mga lakad na ito pagkatapos lamang ng ilang araw ng pag-aangkop.
Magandang lugar ang Cusco para matuklasan kung gaano kaiba-iba ang pagkaing Peruvian: lomo saltado, sabaw na quinoa, inihaw na guinea pig para sa mausisa, alpaca, trout ng ilog at ang chicha morada, inuming gawa sa lilang mais. Inihahain kahit saan ang tsaa ng koka at ito ang tradisyonal na lokal na tulong laban sa taas. Napakamura ng mga menu sa tanghalian sa mga lokal na kainan.
Maraming paaralan ng Espanyol sa Cusco, at ang isa o dalawang linggong klase sa umaga, minsan kasama ang pagtira sa isang pamilya, ay popular na paraan para bumagal. Madalas mag-organisa ang mga paaralan ng mga lakbay, gabi ng salsa at palitan ng wika, at ang mga taong makikilala mo roon ay nagiging handang barkada para sa natitirang pananatili mo.
Ang tag-araw mula Mayo hanggang Setyembre ay nagdadala ng malinaw na asul na langit at pinakamagandang kondisyon para sa trekking at Machu Picchu, pero pinakamarami rin ang bisita; malamig ang gabi at kadalasang halos nagyeyelo tuwing Hunyo at Hulyo. Ang Hunyo ang buwan ng mga pista, kasama ang Inti Raymi sa 24 Hunyo. Ang tag-ulan ay humigit-kumulang mula Nobyembre hanggang Marso, may pag-ulan sa hapon, luntiang tanawin at mas kaunting turista; ang Pebrero ang pinakamaulan, kung kailan sarado ang Inca Trail. Magandang gitnang pagpipilian ang Abril at Oktubre. Anuman ang panahon, matindi ang araw sa ganitong taas, kaya magdala ng sunscreen, sombrero at maiinit na patong ng damit.
Siksik ang makasaysayang sentro at pinakamainam na libutin nang naglalakad, pero matatarik ang kalye at manipis ang hangin, kaya maglakad nang mabagal sa simula. Mura ang taxi; gumamit ng rehistradong taxi o ride-hailing app sa halip na mga sasakyang walang marka, lalo na sa gabi. May madalas na flight sa paliparan ng Cusco mula Lima na mga isa't kalahating oras. Nag-uugnay ang mga shared minibus at organisadong tour sa lungsod at sa Sagradong Lambak, at umaalis mula Poroy at Ollantaytambo ang mga tren papuntang Machu Picchu. Mag-book nang maaga ng tiket sa tren sa peak season.
Opisyal ang Espanyol at Quechua, at malawakang sinasalita ang Quechua sa mga palengke at nayon. Sa sentro, karaniwang marunong ng kaunting Ingles ang mga nasa turismo, pero malaking tulong ang kaunting Espanyol sa araw-araw at taos-pusong pinahahalagahan ito. Magalang at medyo mahiyain sa simula ang mga taga-Cusco. Magpaalam muna bago kunan ng larawan ang mga tao, lalo na ang mga babae at batang nakasuot ng tradisyonal na damit, na maaaring umasa ng maliit na tip. Napakasosyal ng mundo ng mga biyahero, at madaling magsimula ang usapan sa mga hostel, sa mga tour at sa plasa.
Karamihan sa mga biyahero ay tumutuloy sa sentro o sa San Blas, kung saan nakatipon ang mga guesthouse, kapihan at co-working space. May sariling bar at mga aktibidad pang-grupo ang mga hostel malapit sa Plaza de Armas, at sa mga organisadong lakbay sa Sagradong Lambak, sa Rainbow Mountain at sa Inca Trail nagsisimula ang maraming pagkakaibigan. Ang mga matagal na nananatili ay kadalasang estudyante ng Espanyol, boluntaryo at remote worker, at madaling mahanap ang mga gabi ng palitan ng wika at grupo ng paglalakad sa pamamagitan ng mga lokal na social group.
Seryosohin ito, pero manatiling kalmado. Sa taas na mga 3,400 metro, karaniwan ang sakit ng ulo, hingal at hindi magandang tulog sa mga unang araw. Maraming biyahero ang nagsisimula sa mas mababang Sagradong Lambak at saka umaakyat sa Cusco. Magpahinga pagdating, uminom ng maraming tubig, kumain nang magaan, iwasan ang alak sa unang isa o dalawang araw at ipagpaliban ang mabibigat na lakad. Tanungin ang iyong doktor bago bumiyahe tungkol sa gamot sa altitude sickness. Kung malala o lumalala ang sintomas, magpatingin sa doktor at bumaba sa mas mababang lugar.
Maglaan ng hindi bababa sa limang araw para sa Cusco, Sagradong Lambak at Machu Picchu nang sabay, na may isa o dalawang araw ng pag-aangkop sa simula. Mas komportable ang isang linggo, at mas matagal kung gusto mong lakarin ang Inca Trail o ibang trek.
Sa lalong madaling panahon kapag tiyak na ang mga petsa mo. Nauubos ilang linggo bago ang mga tiket para sa tag-araw, lalo na ang mga dagdag na akyat sa Huayna Picchu at sa Bundok Machu Picchu, at ang mga permit sa Inca Trail ay kadalasang ilang buwan bago. Mag-book sa opisyal na website o sa lisensiyadong ahensya, at i-book din ang tren sa parehong oras.
Oo. Isa ito sa mga pangunahing hintuan sa ruta ng mga backpacker sa Timog Amerika, siksik at masigla ang sentro, at pinadadali ng mga group tour, hostel at paaralan ng Espanyol ang pakikipagkilala sa ibang biyahero. Mag-ingat gaya ng karaniwan sa matataong lugar at sa gabi.
Mura ang araw-araw na pamumuhay: maliit ang gastos sa tanghalian, palengke at taxi. Ang malalaking gastos ay ang Machu Picchu: mabilis na nadaragdagan ang tiket sa pagpasok, ang tren at isang gabi sa Aguas Calientes, at malaking gastos din ang mga organisadong trek. Tumataas ang presyo ng mga hotel sa sentro tuwing Hunyo at sa tag-araw.
Sa pangkalahatan ay ligtas ang Cusco para sa mga bisita, at parehong simpleng patakaran ang sinusunod gaya ng kahit saan: sa unang pagkikita, magkita sa mataong pampublikong lugar, sabihan ang isang kaibigan kung saan ka pupunta at ayusin ang sarili mong transportasyon, gamit ang rehistradong taxi o app sa gabi. Bantayan ang iyong inumin at magdahan-dahan sa alak sa mataas na lugar. Masigla hanggang gabi ang Plaza de Armas, San Blas at ang mga kapihan sa sentro, at likas na lugar ang mga ito para sa unang pagkikita.