Phnom Penh to niska, gwarna stolica nad rzeką, która ożywa nad wodą w wieczornym chłodzie.
Zarejestruj sięPhnom Penh leży w miejscu, gdzie rzeka Tonle Sap łączy się z Mekongiem, a następnie znów oddziela się jako Bassac – to spotkanie wód Khmerowie nazywają Czaktomuk, czyli cztery twarze. Od XIX wieku jest stolicą Kambodży, a jego układ wciąż pokazuje kolejne warstwy: złocone królewskie dachy i mnisi w szafranowych szatach, szerokie francuskie bulwary i żółte kolonialne wille, śmiałe modernistyczne budynki z lat 60., a teraz panorama nowych wieżowców i centrów handlowych, które szybko rosną. Miasto nosi też pamięć lat Czerwonych Khmerów, kiedy zostało wyludnione, i wielu odwiedzających przyjeżdża po części po to, by zrozumieć tę historię. Ale przede wszystkim to młode, energiczne miasto. Poranki zaczynają się wcześnie od zupy z makaronem na plastikowych taboretach, popołudniowy upał wszystko spowalnia, a gdy słońce zachodzi, ludzie wylewają się na nadrzeczną promenadę, by spacerować, ćwiczyć, jeść i rozmawiać. Ceny są niskie, dolar amerykański funkcjonuje obok riela, a skala miasta wciąż jest na tyle ludzka, że po kilku dniach można poczuć się jak u siebie.
Oficjalna rezydencja króla Kambodży to otoczony murem kompleks złotych iglic i wielopoziomowych dachów zwrócony ku rzece, budowany od lat 60. XIX wieku. Część jest otwarta dla zwiedzających, w tym Sala Tronowa i Srebrna Pagoda, której posadzkę pokrywają tysiące srebrnych płytek i w której znajduje się szmaragdowy Budda oraz złoty Budda naturalnej wielkości. Najlepiej iść rano, przed upałem, i ubrać się z szacunkiem: ramiona i kolana muszą być zakryte, a pałac zamyka się na długą przerwę obiadową.
Tuż obok pałacu, w czerwonym terakotowym budynku w tradycyjnym stylu khmerskim, mieści się najwspanialsza na świecie kolekcja rzeźby khmerskiej – od postaci sprzed epoki Angkoru po wielkie kamienne bóstwa i posągi Buddy z czasów Angkoru. Ogród na centralnym dziedzińcu, ze stawami lotosowymi i ocienionymi ławkami, to jedno z najspokojniejszych miejsc w mieście. Zwiedzenie go przed wyprawą do Angkoru lub po niej sprawia, że oba miejsca nabierają znacznie więcej sensu.
Długa promenada wzdłuż Tonle Sap to salon miasta. Wczesnym rankiem ludzie ćwiczą grupowy aerobik i tai chi; o zmierzchu rodziny, pary, mnisi i przyjezdni spacerują przez całą jej długość, sprzedawcy oferują grillowane przekąski i sok z trzciny cukrowej, a po drugiej stronie wody zapalają się światła. Naprzeciwko pałacu mała kapliczka Preah Ang Dorngkeu wypełnia się wiernymi z kwiatami lotosu i kadzidłami – to dobre miejsce, by w ciszy przyjrzeć się codziennej wierze.
Świątynia na niewielkim zalesionym wzgórzu – jedynym prawdziwym wzgórzu w mieście – od którego Phnom Penh wziął nazwę. Według legendy kobieta o imieniu Penh znalazła posągi Buddy wyrzucone przez rzekę i zbudowała dla nich kapliczkę na tutejszym kopcu. Dziś to czynna świątynia, do której mieszkańcy przychodzą modlić się o szczęście na egzaminach i w interesach, położona w cienistym parku, przyjemnym na spacer późnym popołudniem.
Phsar Thmei, czyli Targ Centralny, to efektowny żółty budynek art déco z lat 30. z ogromną centralną kopułą, gdzie sprzedaje się wszystko, od złota i kamieni szlachetnych po ubrania i owoce. Tuol Tom Poung, przez wszystkich nazywany Targiem Rosyjskim, jest niższy, ciemniejszy i bardziej chaotyczny, wypełniony tkaninami, rękodziełem, częściami zamiennymi i straganami z jedzeniem. Ulice wokół Targu Rosyjskiego stały się jedną z najżywszych okolic z kawiarniami i małymi restauracjami.
Dwa miejsca pamięci ofiar reżimu Czerwonych Khmerów z lat 1975–1979. Tuol Sleng, dawne liceum zamienione w więzienie S-21, jest dziś muzeum ludobójstwa; Choeung Ek, za miastem, to najbardziej znane z pól śmierci, z pamiątkową stupą. Oba miejsca głęboko poruszają i zwiedza się je w ciszy, najlepiej z audioprzewodnikiem. Warto zostawić sobie potem czas na refleksję, ubrać się skromnie i traktować je jako miejsca pamięci, a nie atrakcje turystyczne.
Gdy tylko upał zelżeje, nabrzeże staje się miejscem, w którym trzeba być. Bary na dachach wzdłuż Sisowath Quay wychodzą na zbieg rzek, wózki z jedzeniem ustawiają się wzdłuż promenady, a całe miasto zdaje się wychodzić na spacer. To nic nie kosztuje, jest bezpieczne i niespieszne, a zwykły wieczorny spacer tutaj sprawia, że bez żadnego planu jesteś wśród mieszkańców i podróżników.
W dzielnicy Boeung Keng Kang 1 skupisko wąskich uliczek wypełniają maleńkie bary, każdy szeroki zaledwie na kilka stolików, po których ekspaci, podróżnicy i młodzi Kambodżanie przechodzą od jednego do drugiego. Poszczególne bary pojawiają się i znikają, ale okolica pozostaje centrum spokojnego nocnego życia towarzyskiego miasta. To dobre miejsce na rozmowę, a nie przekrzykiwanie muzyki.
Kambodżański taniec klasyczny, niemal utracony w latach Czerwonych Khmerów, został starannie odrodzony, a przedstawienia tańca klasycznego i ludowego oraz sbek – tradycyjnego teatru cieni – odbywają się regularnie w mieście, zwłaszcza w szczycie sezonu. Spektakl trwa około godziny, jest tani i należy do najpiękniejszych rzeczy, jakie można zobaczyć w Kambodży.
Późnym popołudniem z nabrzeża wypływają małe łodzie, które suną po Tonle Sap aż na Mekong, gdy słońce zachodzi za dachami pałacu. Na wielu z nich serwuje się napoje, a niektóre łodzie można wynająć prywatnie. To łatwa, niespieszna wspólna aktywność i najlepszy sposób, by zobaczyć, jak miasto zbudowano wokół wody.
Bon Om Touk, obchodzone przez trzy dni w okolicach pełni księżyca w październiku lub listopadzie, świętuje moment, w którym rzeka Tonle Sap odwraca swój nurt. Długie łodzie wyścigowe z dziesiątkami wioślarzy rywalizują przed pałacem, nocą na rzece pojawiają się podświetlane platformy, a miasto wypełniają przybysze z prowincji. Drugim wielkim świętem jest khmerski Nowy Rok w połowie kwietnia, kiedy miasto pustoszeje, bo ludzie wracają do rodzinnych wiosek.
Phnom Penh je wcześnie i dobrze. Kuy teav, klarowna zupa z makaronem i wieprzowiną, z ziołami i limonką, oraz bai sach chrouk, grillowana marynowana wieprzowina na ryżu z piklami, to klasyczne śniadania serwowane z wózków i otwartych lokali w całym mieście przed ósmą. Dodaj mrożoną kawę z mlekiem skondensowanym, a masz najbardziej lokalny i najtańszy posiłek dnia.
Jedwabna Wyspa, długa wyspa na Mekongu tuż na północ od miasta, to zupełnie inny świat niż stolica: drewniane domy na palach, małe gospodarstwa, pagody i rodziny tkające jedwab na krosnach pod swoimi domami. Wypożycz rower albo dołącz do wycieczki z przewodnikiem, przepraw się promem i spędź spokojne pół dnia na wyspowych dróżkach. W porze suchej nad rzeką pojawiają się proste piaszczyste plaże.
W latach 50. i 60. architekt Vann Molyvann i jego współcześni stworzyli wyraźnie kambodżański modernizm, a wiele jego dzieł wciąż stoi: Pomnik Niepodległości, inspirowany wieżami Angkoru, Stadion Olimpijski i Sala Konferencyjna Czaktomuk nad rzeką. Spacer lub przejazd tuk-tukiem między nimi pokazuje stronę miasta, którą większość odwiedzających pomija.
Kilka szkół gotowania prowadzi półdniowe zajęcia, które zaczynają się od wizyty na lokalnym targu, a kończą obiadem przygotowanym własnoręcznie – zwykle rybnym amokiem gotowanym na parze w liściach bananowca, sałatką z zielonego mango i curry. To towarzyska aktywność – grupy są małe i mieszane – i dobre wprowadzenie do ziół i past, które odróżniają kuchnię khmerską od kuchni sąsiadów.
Phnom Penh ma długą tradycję restauracji prowadzonych przez organizacje społeczne, które szkolą młodych ludzi z trudnych środowisk na kucharzy i kelnerów. Jedzenie jest często znakomite, ceny uczciwe, a pieniądze wracają do programów szkoleniowych. O aktualnie działające warto zapytać na miejscu lub w swoim zakwaterowaniu; to jeden z najbardziej sensownych sposobów na spędzenie wieczoru.
Najlepszy czas to listopad–luty, gdy pora sucha przynosi czyste niebo, niższą wilgotność i chłodniejsze wieczory, a Święto Wody może wypaść na początku listopada. Od marca do maja trwa pora gorąca, a kwiecień jest zwykle najgorętszym miesiącem roku. Pora deszczowa trwa mniej więcej od maja do października; deszcze przychodzą zwykle jako gwałtowne popołudniowe ulewy, a nie przez cały dzień, wieś jest zielona, a ceny i tłumy spadają. Niezależnie od terminu warto planować zwiedzanie na rano i późne popołudnie, a w południowym upale odpoczywać.
Tuk-tuki i mniejsze, przypominające rikszę remorki są wszędzie, a aplikacje przewozowe, takie jak Grab i PassApp, bardzo je ułatwiły: zamawiasz, widzisz cenę z góry i nie musisz się targować. Mototaksówki to najtańsza opcja na krótkie trasy. Loty międzynarodowe obsługuje teraz nowe Międzynarodowe Lotnisko Techo na południe od miasta, które w 2025 roku zastąpiło stare lotnisko; na dojazd taksówką lub przez aplikację trzeba zarezerwować sporo czasu. Spacery są przyjemne nad rzeką i w okolicy pałacu, ale ruch jest duży, a chodniki często zastawione, więc przy przechodzeniu przez ulicę trzeba uważać.
Językiem jest khmerski, zapisywany własnym pięknym pismem. Angielski jest powszechnie znany wśród młodszych osób oraz w kawiarniach, hotelach i turystyce, a starsi czasem mówią po francusku. Powitanie sua s'dei i podziękowanie aw kohn są przyjmowane bardzo ciepło, a sampeah – złożone dłonie z lekkim ukłonem – to tradycyjne powitanie. Kambodżanie są na ogół przyjaźni, łagodni i uprzejmi; podnoszenie głosu czy okazywanie złości uważa się za utratę twarzy. Publiczne okazywanie czułości jest źle widziane, a w świątyniach i pałacu oczekuje się skromnego stroju.
Phnom Penh ma dużą międzynarodową społeczność pracowników organizacji pozarządowych, nauczycieli, przedsiębiorców i cyfrowych nomadów, skupioną w BKK1, Tonle Bassac i w okolicy Targu Rosyjskiego, gdzie łatwo znaleźć coworkingi, kawę specialty i międzynarodowe restauracje. Podróżnicy na krótki pobyt zbierają się wieczorami nad rzeką. Spotkania wymiany językowej, grupy biegowe i rowerowe, wieczory quizowe i wydarzenia wolontariackie to popularne sposoby poznawania ludzi, łatwe do znalezienia przez lokalne grupy towarzyskie.
Tak. Jest niedrogie, łatwo się po nim poruszać z aplikacjami przewozowymi, a w miejscach odwiedzanych przez podróżników powszechnie mówi się po angielsku. Wieczorny rytm nabrzeża i spokojne barowe uliczki BKK1 ułatwiają poznawanie ludzi. Jak w każdym dużym mieście, trzeba uważać na telefon i torbę, zwłaszcza w tuk-tukach i na ulicy, gdzie zdarzają się wyrwania.
Dwa–trzy dni wystarczą, by bez pośpiechu zobaczyć Pałac Królewski, Muzeum Narodowe, targi, nabrzeże i miejsca pamięci Czerwonych Khmerów. Warto dodać dzień na Koh Dach, kurs gotowania albo po prostu na zadomowienie się w kawiarnianych okolicach. Wielu podróżników łączy miasto z Siem Reap i Angkorem albo z południowym wybrzeżem i Kampotem.
Większość odwiedzających uważa, że ważne jest zrozumienie tego, przez co przeszła Kambodża, a oba miejsca zostały zaprezentowane z wielką starannością. Są emocjonalnie ciężkie, więc w porządku jest odwiedzić tylko jedno, iść we własnym tempie albo z nich zrezygnować. Jeśli się wybierasz, weź audioprzewodnik, ubierz się skromnie, mów cicho i zaplanuj potem spokojne popołudnie.
Na co dzień używa się zarówno dolara amerykańskiego, jak i kambodżańskiego riela. Ceny w sklepach, hotelach i restauracjach często podaje się w dolarach, a drobne i ceny ulicznego jedzenia zwykle w rielach. Warto zabrać czyste, nienaderwane banknoty dolarowe, bo zniszczone są często odrzucane, i mieć trochę rieli na tuk-tuki i targi.
Lekkie, luźne bawełniane ubrania na upał oraz coś, co zakrywa ramiona i kolana, do Pałacu Królewskiego, pagód i miejsc pamięci. Kambodżanie na co dzień ubierają się dość skromnie, więc bardzo odsłaniający strój z dala od basenu może przyciągać uwagę. W porze deszczowej przydaje się lekka kurtka przeciwdeszczowa.
Zasadniczo tak, o ile przestrzega się tych samych prostych zasad co wszędzie: na pierwsze spotkanie wybrać ruchliwe miejsce publiczne, powiedzieć znajomemu, dokąd się idzie, i samodzielnie zorganizować transport – przejazd zamówiony przez aplikację jest rejestrowany. Nabrzeże, kawiarnie i bary na dachach są pełne ludzi do wieczora, co czyni je naturalnymi miejscami na pierwsze spotkanie.