Grenada to miasto uniwersyteckie u stóp Sierra Nevada, gdzie Alhambra jaśnieje ponad dachami, a do każdego napoju wciąż podaje się darmową tapę.
Zarejestruj sięGrenada była ostatnim muzułmańskim królestwem na Półwyspie Iberyjskim i miasto wciąż otwarcie nosi tę historię. Przez ponad dwa i pół wieku sułtani z dynastii Nasrydów rządzili z Alhambry o czerwonawych murach, wznoszącej się na wzgórzu nad rzeką Darro, aż w 1492 roku miasto poddało się Królom Katolickim, Ferdynandowi i Izabeli. Alhambra, ogrody Generalife i dawna mauretańska dzielnica Albaicín są dziś wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO i już same w sobie są wystarczającym powodem przyjazdu. To miasto liczące mniej niż ćwierć miliona mieszkańców, z dużym, tętniącym życiem uniwersytetem, więc ulice są młode, bary pełne także w dni powszednie, a dawny zwyczaj podawania do każdego napoju małego talerzyka jedzenia za darmo przetrwał tu w pełniejszej formie niż niemal gdziekolwiek indziej w Hiszpanii. Ośnieżone szczyty Sierra Nevada wznoszą się tuż za miastem, a Morze Śródziemne leży mniej więcej godzinę jazdy samochodem na południe. Dla podróżnego to miejsce, w którym łatwo zwolnić: wystarczy wejść pod górę, znaleźć punkt widokowy, zamówić coś do picia, a wieczór ułoży się sam.
Ufortyfikowane miasto pałacowe na wzgórzu nad Darro, budowane i przebudowywane przez dynastię Nasrydów między XIII a XV wiekiem. Jego sercem są Pałace Nasrydów: sale z rzeźbionymi stiukami, cedrowymi stropami i ścianami z płytek, rozmieszczone wokół dziedzińców z wodą, wśród nich Dziedziniec Mirtów i Dziedziniec Lwów. Zwiedzanie obejmuje też Alcazabę, najstarszą część twierdzy, z której wieży strażniczej widać całe miasto, oraz renesansowy Pałac Karola V. Wejście do Pałaców Nasrydów odbywa się o stałej godzinie wydrukowanej na bilecie, a spóźnieni nie są wpuszczani, więc warto zaplanować resztę dnia wokół tej godziny.
Letnia rezydencja władców z dynastii Nasrydów leży na zboczu tuż nad Alhambrą i jest wliczona w bilet ogólny. Ogrody są tarasowe, zacienione i pełne płynącej wody – długich sadzawek, fontann i kanałów, które nawadniają żywopłoty z cyprysów, róże i drzewka pomarańczowe. Większość zwiedzających przechodzi przez nie w pośpiechu przy wyjściu; warto zrobić odwrotnie i zostawić sobie czas, żeby usiąść. Zwiedzanie nocne, organizowane w niektóre wieczory, jest o wiele spokojniejsze niż dzienne tłumy.
Dawna mauretańska dzielnica zajmuje wzgórze naprzeciwko Alhambry, po drugiej stronie doliny Darro – to labirynt stromych brukowanych uliczek, bielonych murów i ukrytych ogrodów. Typowe domy to cármenes: rezydencje z otoczonymi murem ogrodami pełnymi winorośli, drzew owocowych i fontann, często widocznymi tylko jako korona zieleni nad bramą. Mirador de San Nicolás, obok kościoła o tej samej nazwie, oferuje słynny widok na Alhambrę z Sierra Nevada w tle. Warto się tu celowo zgubić: niemal każda uliczka pod górę kończy się miejscem, w którym warto się zatrzymać.
Za Albaicínem zbocze Sacromonte jest podziurawione bielonymi domami-jaskiniami wykutymi w skale – to historyczny dom społeczności Gitano z Grenady i zambry, lokalnej odmiany flamenco. Niektóre jaskinie są nadal zamieszkane, inne zamieniły się w lokale z flamenco, a małe muzeum domów-jaskiń na zboczu pokazuje, jak się w nich żyło. Spacer Camino del Sacromonte, z Alhambrą po drugiej stronie doliny, to jeden z najcichszych i najpiękniejszych w mieście.
W dolnym mieście katedrę wzniesiono po rekonkwiście w miejscu głównego meczetu, a jej ogromne białe wnętrze jest jednym ze szczytowych osiągnięć hiszpańskiego renesansu. Tuż obok Kaplica Królewska kryje grobowce Ferdynanda i Izabeli, którzy postanowili spocząć w zdobytym przez siebie mieście, a także ich córki Joanny i jej męża Filipa. Wokół obu budowli rozciągają się wąskie uliczki Alcaicerii, dawnego targu jedwabiu, dziś gęstej siatki straganów z rękodziełem i pamiątkami.
Wąska ulica biegnąca wzdłuż niewielkiej rzeki Darro od Plaza Nueva bywa nazywana jedną z najpiękniejszych w Hiszpanii: kamienne mosty, fasady kościołów i stare rezydencje po jednej stronie, a po drugiej porośnięte lasem wzgórze Alhambry, wznoszące się stromo w górę. Po drodze mija się El Bañuelo, łaźnię arabską z XI wieku ze świetlikami w kształcie gwiazd. Ulica wychodzi na Paseo de los Tristes, nadrzeczną promenadę pełną ogródków tuż pod murami Alhambry, która najpiękniej wygląda po zmroku, gdy twierdza rozświetla się nad głową.
Grenada słynie w całej Hiszpanii z tego, że zachowała tradycję darmowej tapy: wystarczy zamówić piwo, kieliszek wina albo napój bezalkoholowy w większości tradycyjnych barów, a razem z nim przychodzi talerzyk jedzenia, często inny przy każdej kolejce. Najlepsze ulice na to to Calle Navas w pobliżu ratusza, uliczki wokół Plaza Nueva i Calle Elvira oraz Realejo. Kilka kolejek w dwóch lub trzech barach to pełna kolacja, a stanie przy zatłoczonym kontuarze jest jednym z najbardziej naturalnych sposobów na rozpoczęcie rozmowy.
Jaskinie Sacromonte pokazują flamenco w długich, wąskich, bielonych salach, a widzowie siedzą wzdłuż ścian zaledwie kilka kroków od tancerzy. W innych częściach miasta kilka peñas – klubów flamenco prowadzonych przez pasjonatów – organizuje wieczory, które wydają się mniej wyreżyserowane. Pokazy zwykle zaczynają się po kolacji; warto zarezerwować miejsce i sprawdzić, czy transport na wzgórze jest wliczony.
Z dziesiątkami tysięcy studentów Grenada wychodzi na miasto na poważnie, i to w każdy wieczór tygodnia. Calle Pedro Antonio de Alarcón to główna ulica studencka, pełna barów z tanimi napojami i hojnymi tapas; Calle Elvira przy Plaza Nueva łączy bary, herbaciarnie i kluby otwarte do późna. Wieczory zaczynają się późno, około dziesiątej. Towarzystwo jest młode, międzynarodowe i łatwo nawiązać rozmowę.
W każdym czerwcu i lipcu jeden z najstarszych festiwali muzycznych w Hiszpanii sprowadza orkiestry, solistów i zespoły taneczne na sceny wewnątrz Alhambry i Generalife, w tym na dziedziniec Pałacu Karola V i do teatru pod gołym niebem w ogrodach Generalife. Koncert w takiej scenerii w ciepłą noc to coś, co niewiele miast może zaoferować.
Kalendarz Grenady osiąga szczyt wiosną. W Wielkim Tygodniu stare ulice wypełniają procesje. 3 maja, w Dniu Krzyża, dzielnice dekorują duże krzyże kwiatami, a place wypełniają się muzyką, jedzeniem i napojami. Pod koniec maja lub w czerwcu jarmark Bożego Ciała na tydzień rozstawia na skraju miasta wesołe miasteczko, konie i casetas – świąteczne namioty. Wszystkie trzy są otwarte, publiczne i bardzo towarzyskie.
Mniej więcej od grudnia do kwietnia ośrodek narciarski Sierra Nevada działa na stokach pod Mulhacénem, najwyższym szczytem Półwyspu Iberyjskiego, niecałą godzinę od miasta samochodem lub autobusem. Wybrzeże Morza Śródziemnego w okolicy Salobreñi i Almuñécaru leży około godziny na południe, więc w pogodny wiosenny dzień naprawdę można rano jeździć na nartach, a po południu siedzieć nad morzem.
Po południowej stronie Sierra Nevada leży Alpujarra, kraina białych wiosek z płaskimi dachami i wysokimi kominami, przyklejonych do stromych zboczy. Pampaneira, Bubión i Capileira w wąwozie Poqueira są najłatwiej dostępne, około półtorej godziny od Grenady. Warto przejść szlakami między nimi, spróbować miejscowej szynki dojrzewającej i obejrzeć tkane dywany, z których słynie ta okolica.
Krótka podróż autobusem z miasta prowadzi do wsi Monachil, skąd zaczyna się trasa przez wąski wapienny wąwóz, przecięty wiszącymi kładkami i miejscami tak ciasny, że trzeba schylić się pod skałą. Pętla zajmuje kilka godzin, wymaga tylko porządnych butów i jest ulubioną weekendową wycieczką miejscowych studentów.
Pod Alhambrą, od jej południowej strony, Realejo było dzielnicą żydowską średniowiecznej Grenady. Dziś to dzielnica mieszkaniowa o lekko bohemicznym charakterze, ze spadzistymi ulicami, klasztorami i barami tapas wokół placu Campo del Príncipe. Wiele jej ścian zdobią wielkie murale miejscowego artysty ulicznego znanego jako El Niño de las Pinturas, którego prace stały się częścią tożsamości dzielnicy.
Poeta i dramatopisarz Federico García Lorca, urodzony w 1898 roku na wsi pod Grenadą, jest wielką postacią nowoczesnego miasta. Huerta de San Vicente, letni dom jego rodziny, stoi w parku z różami i fontannami, który dziś nosi jego imię, i można go zwiedzać z przewodnikiem. Lektura kilku jego wierszy przed spacerem po Albaicínie zmienia sposób, w jaki się go widzi.
Wiosna, od marca do początku czerwca, oraz jesień, od końca września do listopada, to najlepsze pory – łagodne dni, czyste niebo i ogrody Alhambry w najpiękniejszej odsłonie. Grenada leży około siedmiuset metrów nad poziomem morza i ma klimat śródlądowy: lipiec i sierpień są bardzo gorące i suche, a popołudniowe temperatury często przekraczają trzydzieści pięć stopni, natomiast zimowe noce są zimne, a Sierra Nevada pokrywa się śniegiem. Wielki Tydzień i początek maja są gwarne i radosne; nocleg lepiej zarezerwować wcześnie.
Historyczne centrum jest małe i najlepiej zwiedzać je pieszo, ale Albaicín, Sacromonte i Alhambra leżą pod górę, więc przydadzą się wygodne buty. Małe miejskie minibusy wjeżdżają z Plaza Nueva i Plaza Isabel la Católica do Alhambry, przez Albaicín i aż do Sacromonte. Jedna linia kolei lekkiej przecina miasto z północy na południe i zatrzymuje się w pobliżu dworca kolejowego. Grenada ma małe lotnisko z autobusami do centrum, a wielu podróżnych przylatuje zamiast tego do Malagi, oddalonej o niecałe dwie godziny autobusem. Pociągi dużych prędkości docierają do Madrytu w nieco ponad trzy godziny.
Językiem jest hiszpański, z mocnym andaluzyjskim akcentem, który połyka spółgłoski i zlewa słowa ze sobą. Mieszkańcy Grenady szczycą się opinią ludzi o suchym, bezpośrednim poczuciu humoru, zwanym malafollá, ale w praktyce są pomocni i gościnni. Angielski jest powszechny wśród młodszych osób oraz w hotelach i restauracjach przy zabytkach; w barach tapas kilka słów po hiszpańsku otwiera znacznie więcej drzwi. Obiad je się od około czternastej, kolację od dwudziestej pierwszej lub później, a wyjście wieczorne zaczyna się dopiero potem.
Grenada to jeden z najpopularniejszych kierunków Erasmusa w Europie, a międzynarodowa społeczność studencka, razem z osobami uczącymi się języka i pracującymi zdalnie, skupia się w centrum, w Realejo i na ulicach wokół Pedro Antonio de Alarcón. Szkoły językowe hiszpańskiego są ważną częścią życia miasta, a ich programy towarzyskie i wieczory wymiany językowej w barach to łatwy sposób, by wejść w lokalne środowisko. Punkty widokowe Albaicínu co wieczór o zachodzie słońca gromadzą podróżnych.
Tak. Jest zwarta, stosunkowo bezpieczna i pełna studentów oraz podróżnych, a jej codzienne rytuały – zachód słońca na punkcie widokowym, runda darmowych tapas, wieczór flamenco w Sacromonte – bez żadnego wysiłku stawiają cię wśród ludzi. Dzięki kulturze baru przy kontuarze normalne jest jedzenie w pojedynkę i rozmowa z osobą stojącą obok.
Dwa pełne dni wystarczą na Alhambrę, Albaicín, Sacromonte i dolne miasto. Trzy lub cztery pozwalają zwolnić, dodać wieczór flamenco i wybrać się na jednodniową wycieczkę w Sierra Nevada lub do wiosek Alpujarry.
Najlepiej kupić je z wyprzedzeniem na oficjalnej stronie Alhambry lub u autoryzowanych sprzedawców, wiosną i latem najlepiej kilka tygodni wcześniej, bo dzienna liczba zwiedzających jest ograniczona, a bilety się wyprzedają. Każdy bilet ma przypisany stały półgodzinny przedział wejścia do Pałaców Nasrydów i trzeba mieć przy sobie paszport lub dowód osobisty użyty przy rezerwacji.
W większości tradycyjnych barów tak: do każdego napoju bez dodatkowej opłaty dostaje się małą tapę, a napoje kosztują normalnie. Niektóre nowsze lub bardziej eleganckie lokale liczą sobie za jedzenie albo podają większe porcje na zamówienie, więc śmiało można zapytać.
Dolne miasto wokół katedry jest płaskie, ale Albaicín, Sacromonte i Alhambra leżą na stromych wzgórzach z brukowanymi uliczkami i schodami. Miejskie minibusy sprawiają, że da się to ogarnąć – dobra zasada to wjechać na górę i zejść pieszo.
Grenada to bezpieczne miasto i obowiązują tu te same zasady co wszędzie: za pierwszym razem umówcie się w ruchliwym miejscu publicznym, powiedz komuś bliskiemu, dokąd idziesz, i sam zadbaj o powrót do domu. Plaza Nueva, punkty widokowe i ulice z barami tapas tętnią życiem do późnego wieczora. Górne uliczki Albaicínu nocą bywają ciemne i puste, więc lepiej wrócić minibusem lub taksówką, niż iść samotnie.