Napels is ’n lawaaierige, eeue oue stad aan ’n baai onder ’n vulkaan, en dit leef sy lewe op straat.
RegistreerNapels is Italië se derde grootste stad en sy intensste. Dit is meer as twee en ’n half duisend jaar gelede deur Griekse setlaars gestig – die naam kom van Neapolis, die nuwe stad – en die netwerk van ou strate volg steeds die Griekse plan. Die historiese middestad is sedert 1995 op UNESCO se Wêrelderfenislys, maar niks hier voel gepreserveer nie: bromponies druk deur die stegies, wasgoed hang tussen balkonne, klein altaartjies gloei op straathoeke en almal lyk asof hulle gelyk praat. Bo alles uit troon die Vesuvius, die vulkaan wat Pompeii en Herculaneum in 79 n.C. begrawe het en laas in 1944 uitgebars het. Napels het ’n reputasie vir chaos, en ’n deel daarvan is verdien, maar die meeste besoekers vertrek met ’n ander indruk: ’n gulhartige, teatrale stad met buitengewone kuns, ’n strandpromenade gemaak vir aandwandelings en die beste pizza ter wêreld teen alledaagse pryse. Die lewe speel in die openbaar af, op drumpels, op pleine en by koffiekroeë, en dit maak dit verrassend maklik om in gesprek te raak.
Spaccanapoli, die lang, kaarsregte straat wat die ou stad in twee verdeel, volg die lyn van ’n antieke Griekse pad. Stap dit van punt tot punt, en doen dan dieselfde langs die parallelle Via dei Tribunali: elke paar treë loop jy verby kerke, kloostergange, pizzerias, bakkerye en straataltare. Gaan vir ’n oomblik se stilte in by die majolika-geteëlde kloostergang van Santa Chiara, en besoek Via San Gregorio Armeno, waar werkswinkels die hele jaar deur krippiefigure maak.
’n Klein private kapel in die ou stad wat een van Europa se verbasendste beeldhouwerke huisves: die Gesluierde Christus, in 1753 deur Giuseppe Sanmartino uitgekap, waarin ’n marmerlykkleed so dun en deurskynend lyk dat dit onmoontlik lyk dat dit uit klip gekap is. Die kapel is piepklein, besoeke is volgens tydgleuwe en raak gereeld uitverkoop, so bespreek ’n paar dae vooraf aanlyn. Fotografie word nie binne toegelaat nie, wat die ervaring stiller maak.
Een van die wêreld se groot versamelings antieke kuns en die onontbeerlike aanvulling tot ’n besoek aan Pompeii. Baie van die mooiste mosaïeke, fresko’s en voorwerpe uit Pompeii en Herculaneum is hierheen gebring, onder meer die reusagtige Alexander-mosaïek uit die Huis van die Faun, saam met die Farnese-versameling klassieke beeldhouwerk. As jy die museum voor die opgrawings sien, help dit jou om jou voor te stel hoe die verwoeste huise eens gelyk het. Sit minstens ’n halwe dag opsy.
Onder die strate lê ’n tweede stad van tonnels, opgaartenks en steengroewe wat deur die Grieke en Romeine gegrawe is, later as akwadukte gebruik is en tydens die Tweede Wêreldoorlog as lugaanvalskuilings. Begeleide toere daal vanuit die ou stad af, soms deur gange so smal dat jy by kerslig sywaarts moet loop. Die temperatuur bly die hele jaar koel, so dit is ook ’n goeie toevlug op ’n warm middag.
Die stad se grootste plein is ’n uitgestrekte halfsirkel, aan die een kant afgesluit deur die kolonnade van San Francesco di Paola en aan die ander kant deur die Koninklike Paleis van die Bourbon-konings. Langsaan is die Teatro di San Carlo, wat in 1737 geopen het, en oorkant die straat die glaskoepel-winkelarkade Galleria Umberto I. Van hier is dit ’n kort stappie af na die see en op na die Spaanse Kwartier, so dit is ’n goeie beginpunt.
Neem een van die kabelspoorweë teen die heuwel op na Vomero, ’n rustiger woonbuurt met breë strate en kafees, en stap na Castel Sant'Elmo, die stervormige vesting op die kruin. Van sy mure sien jy die hele stad onder jou uitgestrek – die ou stad, die hawe, die baai en die Vesuvius. Langsaan het die voormalige klooster van San Martino ryk versierde kapelle, terrastuine en ’n merkwaardige versameling krippies.
Saans loop die historiese middestad vol studente van die universiteit, en hul ontmoetingsplek is Piazza Bellini: kafeetafels onder die bome, die oorblyfsels van die Griekse stadsmure sigbaar in ’n kuil in die middel van die plein, en mense wat tot laat met hul drankies buite staan. Die strate rondom het klein kroegies, boekwinkels en musiekplekke. Dit is informeel, goedkoop en maklik om by aan te sluit.
Die elegante Chiaia-buurt naby die strandpromenade is waar Napolitane in hul twintigs en dertigs uitgaan. Dosyne klein kroegies staan langs die nou strate rondom Vico Belledonne en Via Bisignano, en op naweekaande word die hele buurt een lang buitepartytjie waar mense van een toonbank na die volgende beweeg. Dit begin laat en is ná middernag op sy lewendigste.
Die San Carlo is een van die oudste operahuise ter wêreld wat steeds in gebruik is, en die rooi-en-goue saal met sy vlakke van losies is op sigself ’n besienswaardigheid. Die seisoen strek van herfs tot lente met opera, ballet en konserte, en goedkoper sitplekke in die boonste vlakke is dikwels beskikbaar. As jy nie ’n opvoering kan bywoon nie, is daar die meeste dae begeleide toere deur die teater.
Sokker is in Napels amper ’n godsdiens, en Diego Maradona, wat in die 1980’s vir die klub gespeel het, is sy beskermheilige – sy gesig is oral in die stad op mure geverf, die bekendste in die Spaanse Kwartier. Om ’n SSC Napoli-wedstryd te kyk in die stadion in Fuorigrotta wat nou sy naam dra, is ’n onvergeetlike ervaring; as jy nie ’n kaartjie kry nie, is dit amper net so luidrugtig om in ’n stampvol kroeg te kyk.
Napels se beskermheilige word op 19 September gevier, wanneer skares die katedraal volpak om te sien of die opgedroogde bloed van die heilige in ’n ampul vloeibaar word – vir Napolitane ’n teken van geluk vir die jaar. Die ritueel vind ook in Mei en Desember plaas. Selfs as jy nie godsdienstig is nie, is die atmosfeer in en om die Duomo ’n venster op die stad se diep tradisies.
Die Circumvesuviana-trein ry van sentraal Napels om die baai na albei terreine. Pompeii is enorm – ’n hele Romeinse dorp met strate, teaters, bakkerye en villas – en verdien die grootste deel van ’n dag; bring in die somer water en ’n hoed. Herculaneum is kleiner en beter bewaar, met houtbalke en boonste verdiepings nog in plek, en kan in ’n oggend gesien word. As jy vroeg gaan, klop jy sowel die hitte as die toergroepe.
Die kuns van die Napolitaanse pizzaiuolo is op UNESCO se lys van ontasbare kultuurerfenis, en hier is pizza vinnig, goedkoop en ’n baie ernstige saak. ’n Egte Napolitaanse pizza het ’n sagte, lugtige, effens geskroeide rand en ’n nat middel; die klassieke is die margherita en die marinara. Verwag rye by die beroemde pizzerias van Via dei Tribunali en Forcella, en probeer pizza a portafoglio, ’n klein pizza wat in vier gevou en op straat geëet word.
Veerbote en skeerbote vertrek van die hawe naby die middestad na die eilande van die baai. Capri is die beroemde een en baie besig in die somer; Ischia is groter en bekend vir sy warmwaterbronne; Procida, die kleinste, is ’n kleurryke vissereiland met min motors en ’n rustige pas. Enigeen is ’n maklike dagtoer, en die oortog self, met die Vesuvius agter jou, is deel van die plesier.
Net noord van die ou stad is die Sanità ’n digbevolkte werkersbuurt wat herleef danksy gemeenskapsprojekte wat deur plaaslike jongmense gelei word. Besoek die Katakombes van San Gennaro, die Fontanelle-begraafplaas wat in die tufsteen uitgekap is, en die barok paleise wat tussen die straatmarkte verskuil lê. Om saam met ’n plaaslike gids of koöperasie te gaan, help jou om meer te sien en ondersteun die buurt direk.
Busse ry van Napels en van die stasies rondom die baai na ’n parkeerterrein hoog op die vulkaan, vanwaar ’n gruispad in omtrent ’n halfuur na die kraterrand klim. Op ’n helder dag kyk jy af in die keël en oor die hele baai. Toegang is met ’n kaartjie vir ’n vasgestelde tyd, wat vooraf aanlyn gekoop moet word, en die pad kan in slegte weer gesluit word.
April tot Junie en September tot Oktober is die beste maande – warm, sonnige dae, aangename aande op die promenade en minder skares by Pompeii. Julie en Augustus is warm en vogtig, dikwels ver bo dertig grade, en middel-Augustus verlaat baie Napolitane die stad vir die kus. Winters is sag maar kan reënerig wees, en die aanloop tot Kersfees, wanneer die krippie-werkswinkels van San Gregorio Armeno op hul besigste is, het ’n besondere atmosfeer. Swem in die baai is moontlik van Junie tot September.
Die ou stad word die beste te voet verken, maar pas op vir bromponies in nou strate. Metrolyn 1 verbind die hoofstasie by Piazza Garibaldi met die middestad en Vomero, en sy kunsstasies – veral Toledo – is besienswaardighede op sigself. Vier kabelspoorweë klim die heuwels op na Vomero en Posillipo. Die Circumvesuviana-trein bedien Herculaneum, Pompeii en Sorrento, en die Alibus-pendeldiens verbind die lughawe met die hoofstasie en die hawe. Om in die stad te bestuur is stresvol en word nie aanbeveel nie. Hoëspoedtreine bereik Rome in ’n bietjie meer as ’n uur.
Italiaans is die amptelike taal, maar baie plaaslike inwoners praat ook Napolitaans, ’n taal op sy eie met ’n ryk tradisie van liedere en teater. Buite hotelle en toeristegebiede word minder Engels gepraat as in Rome of Milaan, so ’n paar woorde Italiaans – buongiorno, grazie, per favore – maak ’n werklike verskil. Napolitane is bekend vir hul warmte, ekspressiwiteit en nuuskierigheid, praat net soveel met hul hande as met hul stem en knoop vinnig ’n gesprek aan. Aandete word laat geëet, selde voor agtuur, en uitgaan begin nog later.
Rugsakreisigers en alleenreisigers kom bymekaar in die herberge en kroeë van die historiese middestad, veral rondom Piazza Bellini en Via dei Tribunali. Die Universiteit van Napels Federico II, wat in 1224 gestig is, bring ’n groot gemeenskap van Erasmus- en internasionale studente. Chiaia en Vomero is gewild onder langtermyn-uitgewekenes en afstandwerkers vanweë hul kafees en rustiger strate. Taaluitruilaande, kostoere, stapgroepe en bootritte om die baai is maklike maniere om mense te ontmoet.
Vir die meeste besoekers, ja. Die grootste risiko is kleindiefstal: sakkerollers op vol busse en rondom die hoofstasie, en soms handsakgryp van bromponies af. Hou waardevolle goed uit sig, dra jou foon aan die kant weg van die pad en wees saans waaksaam rondom Piazza Garibaldi. Die historiese middestad, Chiaia, Vomero en die strandpromenade is tot laat in die aand besig en lewendig.
Drie dae is genoeg vir die ou stad, die Argeologiese Museum, die strandpromenade en Vomero. Voeg ’n dag by vir Pompeii of Herculaneum, en nog een vir ’n eiland of die Vesuvius. Baie reisigers gebruik Napels vir ’n week as basis vir die hele streek.
Vir Pompeii, Herculaneum, die Vesuvius en die eilande is dit ideaal – almal is per trein, bus of veerboot in ongeveer ’n uur of minder bereikbaar. Die Amalfi-kus is verder: jy kan daar uitkom met die trein na Sorrento en dan ’n bus, of in die somer met die veerboot, maar as dit jou hoofdoel is, oorweeg dit om ’n paar nagte op die kus self deur te bring.
Menings is hartstogtelik en daar is nie een antwoord nie. Die historiese pizzerias van Via dei Tribunali en die Forcella-omgewing is die klassieke beginpunt, en baie buurtpizzerias is net so goed met korter rye. Soek ’n houtoond en ’n kort spyskaart, en bestel eers ’n margherita om te vergelyk.
Dit is een van die meer bekostigbare groot stede in Italië. Pizza, koffie, straatkos en openbare vervoer is goedkoop, en ’n staande espresso by die toonbank kos baie minder as in die noordelike stede. Verblyf in die somer en tydens vakansies is die grootste koste, en die eilande is aansienlik duurder as die stad.
Ja, solank jy dieselfde eenvoudige reëls as oral volg: ontmoet die eerste keer op ’n besige openbare plek, sê vir ’n vriend waarheen jy gaan en reël jou eie vervoer. Die strandpromenade, Piazza Bellini en die historiese kafees is tot laat besig, wat hulle natuurlike plekke vir ’n eerste ontmoeting maak. Hou jou foon en sak naby jou in druk areas.