Fethiyə Türkiyənin firuzəyi sahilində sakit bir liman şəhəridir; burada şam meşələri ilə örtülü dağlar sakit buxtalarla qovuşur, Likiya məzarları marinaya yuxarıdan baxır, ölkənin ən məşhur laqunu isə qısa bir yol məsafəsindədir.
QeydiyyatFethiyə Türkiyənin cənub-qərbində, Muğla vilayətində, adaların qoruduğu və hündür dağların əhatə etdiyi geniş bir körfəzin sahilində yerləşir. Qədim dövrdə burası Likiyanın şəhərlərindən biri olan Telmessos idi və şəhərin üstündəki qayalara oyulmuş məzarlar bu gün də onun ən tanınmış simvoludur. Zəlzələlər, xüsusilə 1957-ci ildəki, köhnə şəhərin böyük hissəsini dağıtdı, buna görə də bu gün gördüyünüz binaların çoxu nisbətən yeni, alçaq və limanın ətrafında tikilmişdir. Şəhərdə il boyu həyat davam edir, həftəlik bazarı və izdihamlı çay bağları var, lakin o, həm də Aralıq dənizinin ən gözəl mənzərələrindən bəzilərinə açılan bir başlanğıc nöqtəsidir: Ölüdeniz laqunu, Kəpənəklər Vadisi, Saklıkent kanyonu və Likiya Yolunun ilk mərhələləri. Pul vahidi Türkiyə lirəsidir. Yaylar uzun və isti keçir, dəniz yazın sonundan payıza qədər ilıq olur, qayıq turları, çimərlik barları və köhnə bazar isə digər səyyahlarla söhbətə başlamağı asanlaşdırır.
Şəhərdən təxminən on beş kilometr cənubda yerləşən Ölüdeniz insanların çoxunun bu sahil deyəndə gözü önünə gətirdiyi mənzərədir. Belcekızın uzun çınqıllı çimərliyi Babadağın ətəklərində açıq dənizə baxır, yanındakı Mavi Laqun isə sakit, dayaz və çox şəffaf suyu olan, rahat üzmək üçün ideal qorunan təbiət parkıdır. Laquna giriş kiçik bir ödənişlədir. Yayda tez gəlin və paraşütçülərin çimərliyə enişini görmək üçün günortadan sonranın gec saatlarına qədər qalın.
Şəhərdən qısa bir maşın yolu məsafəsindəki yamacda bir vaxtlar Levissi adlı yunan kəndi olan Kayaköyün xarabalıqları durur. Sakinləri 1923-cü ildə Yunanıstan ilə Türkiyə arasındakı əhali mübadiləsi ilə köçdü, yamacda isə yüzlərlə damsız daş ev və iki kilsə qaldı. Onların arasında gəzmək sakit və təsirli bir təcrübədir. Vadidəki bir neçə ailə restoranı gözləmə və ev yeməkləri təklif edir, nişanlanmış bir cığır isə təpəni aşaraq təxminən iki saata Ölüdenizə enir.
Eramızdan əvvəl IV əsrdə şəhərin üstündəki qayaya oyulmuş Amintas məzarı kiçik bir İon məbədinin fasadına malikdir və Fethiyədəki Likiya qaya məzarlarının ən gözəlidir. Ona pilləkənlə qalxılır, damlar, liman və körfəz üzərindəki mənzərə isə, xüsusilə gün batımında, bu zəhmətə dəyər. Aşağıda, şəhərdə limanın yaxınlığında Telmessosun Roma teatrının qalıqlarını və adi küçələrin ortasında dayanan daş sarkofaqları görə bilərsiniz.
Hündür qayalarla qapanmış və kiçik bir çimərliyə açılan dar vadi olan Kəpənəklər Vadisi adını yayda burada toplanan kəpənəklərdən və gecə kəpənəklərindən alır. Ağacların arasından keçən cığır vadinin dərinliyindəki şəlaləyə aparır. Oraya getməyin təhlükəsiz yolu sahil boyunca qısa və gözəl bir səfər olan Ölüdenizdən qayıqladır. Yuxarıdakı kənddən enən sıldırım cığır təhlükəlidir və tövsiyə edilmir.
Şəhərdən təxminən bir saatlıq məsafədə yerləşən Saklıkent dağ çayının oyduğu dərin və dar kanyondur. Girişdən taxta yol kanyonun içinə uzanır, oradan sonra isə yüzlərlə metr hündürlüyündə qaya divarları arasında, bəzən dizə qədər çıxan buz kimi suyun içi ilə piyada davam edirsiniz. Islana bilən ayaqqabı geyinin. Yazın əvvəlində, qar əriyəndə su girmək üçün çox yüksək ola bilər, buna görə də ən yaxşı vaxt yay və payızın əvvəlidir. Çayın üzərində tikilmiş restoranlar qızılbalıq və gözləmə təqdim edir.
Paspatur şəhərin mərkəzindəki köhnə bazar məhəlləsidir: üzüm tənəkləri və tentelər altında kölgələnən, dükanlar, xalça satıcıları, çay bağları, kafelər və barlarla dolu kiçik küçələr şəbəkəsidir və burada tarixi bir türk hamamı da var. Dərhal onun arxasında liman gəzinti yolu marina boyunca uzanır; burada taxta guletlər turlara hazırlaşır, yerli sakinlər isə axşamlar gəzir.
Şəhər mərkəzindəki balıq bazarı Fethiyənin ən xoş ənənələrindən biridir. Ortada balıqçı piştaxtaları, ətrafda isə masaları çöldə olan restoranlar yerləşir. Balığınızı və ya dəniz məhsullarınızı piştaxtadan seçirsiniz, yandakı restoran kiçik bir haqq müqabilində onu bişirir və salat, meze və çörəklə təqdim edir. Atmosfer səs-küylü, səmimi və gecəyə qədər canlıdır.
Axşamlar Paspaturun küçələri şəhərin gecə həyatının ürəyinə çevrilir. Küçəyə masa qoyan kiçik barlar, canlı musiqi, kokteyl barları və dam terrasları yan-yanadır, qonaqlar arasında yerli sakinlər və səyyahlar qarışır. Atmosfer çılğın deyil, rahatdır, bir bardan digərinə keçmək isə əyləncənin bir hissəsidir.
Mərkəzin şimalında yerləşən Çalış kafe, restoran və barlarla dolu gəzinti yolu olan uzun bir çimərlikdir. O, günəşin körfəzdəki adaların arxasında batdığı və səmanın narıncı və çəhrayı rəngə boyandığı gün batımları ilə məşhurdur. Yayda kiçik dəniz taksiləri liman ilə Çalış arasında işləyir, belə ki, yolun özü də axşamın bir hissəsinə çevrilir.
Ölüdenizdə sahil boyunca yayda gec saatlara qədər açıq olan çimərlik barları və restoranlar var, dəniz kənarında keçən bir gündən sonra orada axşam sakit və xoş keçir. Yuxarıdakı təpədə Hisarönüdə isə gənc qonaqlar və dost qrupları arasında sevilən, daha canlı bir bar və klub küçəsi var. Dolmuşlar mövsüm boyu gec saatlara qədər Fethiyə, Hisarönü və Ölüdeniz arasında işləyir.
Hər çərşənbə axşamı şəhərdə kanal boyunca uzanan ərazini böyük bir bazar doldurur. Burada meyvə, tərəvəz, ədviyyat, pendir, zeytun və toxuculuq məmulatları piştaxtaları var, yerli qadınlar isə yerindəcə təzə gözləmə bişirir. O, rəngarəng və tamamilə yerlidir, ən yaxşısı isə istilər düşməmiş, səhər getməkdir.
Ölüdenizin üzərində təxminən iki min metrə yüksələn Babadağ dünyanın ən tanınmış paraşütlə uçuş məkanlarından biridir. Təcrübəli pilotla edilən tandem uçuşlar dağın yüksəkliklərindən qalxır və çimərliyə enməzdən əvvəl laqunun üzərində yarım saata yaxın süzülür. Heç bir təcrübə tələb olunmur. Lisenziyalı şirkət seçin, ayağınız yerdə qalsın istəyirsinizsə, indi yalnız mənzərə üçün dağa qalxan bir kanat yolu da var.
Mövsümdə hər səhər limandan çıxan taxta qayıqlar Fethiyə körfəzinin adaları və buxtaları arasında bir günlük tura yola düşür. Qayıq şəffaf suda üzə biləsiniz deyə bir neçə dəfə dayanır, nahar adətən qayıqda verilir və günortadan sonranın gec saatlarında qayıdırsınız. Bu, digər səyyahlarla tanış olmağın ən asan yollarından biridir.
Likiya Yolu Ölüdenizin yaxınlığından başlayıb sahil boyunca Antalyaya doğru uzanan, beş yüz kilometrdən uzun piyada marşrutudur. Hamısını gəzməyiniz lazım deyil: şam meşələrindən və dənizin çox yuxarısındakı kəndlərdən keçərək Faralya və Kabaka doğru gedən ilk mərhələlər əla birgünlük gəzintilərdir. Ən yaxşı fəsillər yaz və payızdır, yayda isə çox tezdən başlamaq daha yaxşıdır.
Türk hamamına getmək sadə və həqiqi bir zövqdür. Paspaturdakı tarixi hamamda və şəhərdəki digər hamamlarda isti mərmər daşın üzərində dincəlir, sonra kisə və köpük masajı alırsınız. Bu, gəzintidən və ya qayıqda keçən bir gündən sonra istirahət etməyin gözəl yoludur.
Günə pendir, zeytun, pomidor, yumurta, bal və təzə çörəkdən ibarət uzun bir türk səhər yeməyi ilə başlayın. Gün ərzində sacda bişən nazik, içliyi olan gözləməni dadın, axşam isə meze və qril balığı bölüşün. Çay hər yerdə təklif olunur və söhbətə başlamağın təbii yoludur.
Ən yaxşı aylar may, iyun, sentyabr və oktyabrdır: ilıq günlər, üzmək üçün xoş dəniz və daha az izdiham. İyul və avqust çox istidir, temperatur tez-tez otuz dərəcəni xeyli keçir, çimərliklər və qayıq turları izdihamlı olur, buna görə də səhər və axşam hərəkət etmək ən yaxşısıdır. Qış mülayim və yağışlı keçir; çimərlik müəssisələrinin çoxu bağlanır, lakin şəhər canlı qalır.
Dalaman hava limanı yolla təxminən qırx beş dəqiqəlik məsafədədir; uçuş saatlarına uyğun işləyən avtobuslar və taksilər var. Bölgədə əsas nəqliyyat dolmuşlardır: ucuz və tez-tez işləyirlər, şəhəri Çalış, Ölüdeniz, Hisarönü, Kayaköy və Saklıkentlə birləşdirirlər; pulu sürücüyə ödəyirsiniz və marşrut üzərində istədiyiniz yerdə düşə bilərsiniz. Yayda liman ilə Çalış arasında dəniz taksiləri işləyir.
Yerli dil türk dilidir və azərbaycanca danışanlar onu asanlıqla başa düşür, buna görə də burada rahat anlaşacaqsınız; otellərdə, restoranlarda, qayıqlarda və dükanlarda ingilis dili də geniş yayılıb, çoxları bir az alman və ya rus dili də bilir. Salamlaşmaq üçün sadə «merhaba» və təşəkkür üçün «teşekkürler» həmişə xoş qarşılanır. Qonaqpərvərlik səmimidir: dükanlarda tez-tez bir stəkan çay təklif olunur, insanlar maraqlı və mehribandır. Qayıq turları, paraşütlə uçuş, qrup gəzintiləri, balıq bazarı və Paspatur barları digər səyyahlarla tanış olmaq üçün ən təbii yerlərdir.
Fethiyədə çoxu ingilis olan, Çalışda və şəhərin ətrafındakı kəndlərdə yaşayan böyük bir əcnəbi icması var, yayda isə şəhər hər yaşdan səyyahla dolur. Gənc qonaqlar adətən Ölüdeniz və Hisarönüdə qalır, şəhər mərkəzi, liman və Paspatur isə daha yerli ab-hava axtaranları cəlb edir. Marina boyundakı kafelər, Çalışdakı gəzinti yolu və Paspatur barları əsas görüş yerləridir, qayıq turları və gəzinti qrupları isə insanlarla tanış olmağın asan yollarıdır.
Bəli. Şəhər təhlükəsiz, sakit və dolmuşla gəzmək asandır; qayıq turları, paraşütlə uçuş, qrup gəzintiləri və balıq bazarı başqa insanlarla tanış olmağı asanlaşdırır. Yaşayış yerləri həm şəhərdə, həm də Ölüdenizdə sadə qonaq evləri və hostellərdən otellərə qədər müxtəlifdir.
Dörd-beş gün şəhəri, Ölüdenizi, Kayaköyü və Kəpənəklər Vadisini görməyə və bir qayıq turuna qatılmağa kifayət edir. Bir həftə və ya daha çox vaxtla Saklıkenti, paraşütlə uçuşu və Likiya Yolunun bir neçə mərhələsini əlavə edə, ya da sadəcə tempi azaldıb dənizdən zövq ala bilərsiniz.
Nə istədiyinizdən asılıdır. Şəhər daha yerlidir; limanı, Paspaturu, balıq bazarı və hər yerə asan nəqliyyat əlaqəsi var. Ölüdeniz çimərliyin və laqunun düz yanındadır və daha çox istirahətə yönəlib. İkisi arasında dolmuş tez-tez işlədiyi üçün çoxları birində qalıb digərini ziyarət edir.
Qiymətlər Aralıq dənizinin bir çox istiqamətləri ilə müqayisədə orta səviyyədədir, lakin Ölüdenizdə və pik mövsümdə daha yüksəkdir. Pul vahidi Türkiyə lirəsidir və kartlar geniş qəbul olunur, yenə də dolmuş, bazarlar və kiçik restoranlar üçün yanınızda bir az nağd pul saxlayın. Yerli sakinlərin yediyi yerlərdə yemək və dolmuşdan istifadə etmək xərcləri aşağı saxlayır.
Mövsümdə gündə bir neçə dəfə yola düşən və bəzi qayıq turlarında da orada dayanan Ölüdeniz qayığına minin. Yuxarıdakı kənddən enən qayalıq cığırla düşməyə çalışmayın: o, çox sıldırımdır və orada qəzalar baş verib.
Fethiyə ümumilikdə təhlükəsizdir və burada da hər yerdə keçərli olan sadə qaydalar keçərlidir: ilk dəfə izdihamlı ictimai yerdə görüşün, hara getdiyinizi bir dostunuza deyin və evə qayıdışınızı özünüz təşkil edin. Çalışdakı gəzinti yolu, marina kənarındakı kafelər, balıq bazarı və Paspatur barları ilk görüş üçün təbii yerlərdir.